Custom Search

Fiilde Çatı

22 Aralık 2012 tarihinde tarafından eklendi.

NESNESİNE GÖRE ÇATI (NESNE- YÜKLEM İLİŞKİSİ): Nesnesine göre çatı ,yüklemin nesne alıp almamasına göre değerlendirilir.

1)Geçişli ve Geçişsiz Fiiller:

Nesne alabilen fiiller geçişlidir.Pratik olarak bir fiilin geçişli olup olmadığını anlamak için fiile “neyi, kimi” sorularını yöneltiriz ,bu soruları yöneltebiliyorsak fiil geçişlidir, yöneltemiyorsak fiil geçişsizdir.Bir diğer yöntem ise şudur:Fiilin başına “onu” zamirini getirebiliyorsak fiil geçişlidir ,getiremiyorsak fiil geçişsizdir.

*Seni duyuyorum. ( “kimi duyuyorum?” ya da “onu duyuyorum”) (geçişli)

*Beni anladığını biliyorum. ( “neyi biliyorum? Ya da “onu biliyorum.) (geçişli)

*Lütfen otur. ( “neyi otur? Ya da “onu otur” ) (geçişsiz)

*Kitabı verir misin? (“neyi verir misin?” ya da “onu verir misin?” (geçişli)

*Burası ne güzel kokuyor. (“neyi kokuyor?” ya da “onu kokuyor”) (geçişsiz)

*Sonbaharda bitkiler ölür. (“neyi ölür? Ya da “onu ölür”) (geçişsiz)

*Seni çok seviyorum. (“kimi seviyorum?” ya da “onu seviyorum”) (geçişli)

*Bir bilinmezliğe doğru yürüyorum. (“neyi yürüyorum” ya da “onu yürüyorum”) (geçişsiz)

 

Not: Bir fiilin geçişli olabilmesi için cümlede mutlaka nesne olması şart değildir.Cümlede nesne olmasa bile cümle geçişli olabilir.Önemli olan “neyi, kimi” sorularını sorup soramadığımızdır.

*Gördüm; ama söyleyemedim.

2)Oldurgan ve Ettirgen Çatılı Fiiller:   

Geçişsiz bir fiilin üzerine “-r,-t,-tır” eklerinden birinin getirilerek fiilin geçişli yapılmasına “oldurgan” çatılı fiil denir. Geçişli bir fiilin üzerine “-r,-t,-tır” eklerinden biri getirilerek fiil yeniden geçişli yapılıyorsa o fiil “ettirgen” çatılı bir fiildir.Bu durumda eylemin geçişlilik derecesi arttırılmış olur ve bir başkasına yaptırma,ettirme anlamı katar.

*Adam öldü (geçişsiz) —————————- Adamı öldürdü. (oldurgan)

*Günler zor geçiyor.(geçişsiz) ——————  Günlerini zor geçiriyor.(oldurgan)

*Bu kitapları okudum (geçişli) ——————-Bu kitapları okuttum.(ettirgen)

*Her şeyi kırdım (geçişli) ————————-Her şeyi kırdırdım (ettirgen)

*Araba durdu.(geçişsiz) ————————– Arabayı durdurdu  (oldurgan)

*Yeni aldığım daireyi boyadım.(geçişli)——–Yeni aldığım daireyi boyattım (ettirgen)

*Saçları uzamış (geçişsiz) ————————Saçlarını uzatmış (oldurgan)

*Kumaşı ölçüsüne göre kestim. (geçişli)——–Kumaşı ölçüsüne göre kestirdim.(ettirgen)

*Her sabah koşarım.(geçişsiz)——————- Yıllarca bu topraklarda at koşturduk.(oldurgan)

*İşe başladım.(geçişsiz) ————————– Dersleri başlattım.(oldurgan)

ÖZNESİNE GÖRE ÇATI (ÖZNE-YÜKLEM İLİŞKİSİ):  Öznenin yüklemle ilişkisi 4 grupta incelenir.

1)Etken Fiil ve Edilgen  Fiiller:

Yüklem durumundaki fiilin gösterdiği işi doğrudan doğruya öznenin kendisi yapıyorsa  fiil etken çatılı demektir.Yani fiilin gerçek öznesi varsa ve “l,n” çatı ekini almamışsa fiil etkendir.Bir fiil “l,n” çatı ekini almışsa ve eylemin kim tarafından yapıldığı belli değilse o fiil    edilgendir. Edilgen fiillere “kim tarafından” sorusunu yönelttiğimizde cevap alamayız.

*Evi güzelce temizledi.(evi temizleyen kim? “o”, geçek öznesi var, o halde etkendir.)

  b.li.ne

*Ev temizlendi. (ev kim tarafından temizlendi?cevap alamıyoruz, eylemi yapan belli değil o halde edilgen)

  s.ö

*Kadın, bulaşığı yıkadı.(bulaşık kim tarafından yıkandı? “kadın” eylemi yapan belli olduğu için etken)

*Bulaşık, yıkandı. (bulaşık kim tarafından yıkandı?belli değil,cevap alamıyoruz, o halde edilgen)

*Polis, bu kişileri arıyor.(arayan kim? “polis” gerçek öznesi var eylemi yapan belli öyleyse etken)

*Bu kişiler aranıyor. (arama eylemini yapan kim? Belli değil öyleyse edilgendir)

*Masaları kenara çekti. (masaları kenara çeken kim? “adam” eylemi yapan belli öyleyse etkendir.)

*Masallar kenara çekildi.(masaları kenara çeken kim?belli değil öyleyse edilgendir)

*Sınavın iptal edileceğini söyledi.(sınavın iptal edileceğini söyleyen kim? “o” gerçek öznesi vardır,etkendir.)

*Sınavın iptal edileceği söylendi.(sınavın iptal edileceğini söyleyen kim?belli değil o halde edilgen.)

*Ilık yaz akşamlarında şarkılar söylerdik. (şarkılar söyleyen kim ? “biz” gerçek öznesi var o halde etken)

*Ayrılık gecesini hiçbir zaman unutamadım. (unutamayan kim? “ben” gerçek öznesi var o halde etken)

*En güzel şiirler gençliğin uykusuz gecelerinde yazılır. (yazma eylemini yapan kim? belli değil. edilgen)

*Çalındı umutların en güzeli benden. (edilgen)

2.Dönüşlü Fiiller:

       Fiil kök ya da gövdelerine “n, l” çatı ekleri getirilerek yapılır.Dönüşlü eylemlerde özne işi bizzat kendisi yapar ve yaptığı işten de bizzat kendisi etkilenir.Edilgen fiillerle dönüşlü fiiller birbiriyle karıştırılmamalıdır. İkisi de “l,n” çatı eki alır.Ancak edilgen çatılı fiillerin gerçek öznesi yokken dönüşlü çatılı fiillerin gerçek öznesi vardır.Ayrıca dönüşlü çatılı fiillerde “kendi kendine” anlamı vardır.

* Annem geleceğimi öğrenince çocuklar gibi sevindi.

* Kocası eve gelmeyince karısı meraklanmış.

* Yüzmek için hemen soyundu.

* Çocuklar havuzda yıkandı.

* Bir Akdeniz kentinin tuz kokan sabahlarında uyanıyorum.

* Kız aynanın karşısında saatlerce süsleniyor.

* Kadın etrafa bakındı.

3. İşteş  Çatılı Fiiller:

 Fiil, kök ya da gövdelerine “ş, leş” çatı ekleri getirilerek yapılır.İşteş eylemler, işin birden fazla özne tarafından karşılıklı ya da birlikte yapıldığını bildirir.İşteş çatılı fiillerde özne gerçektir.

* Sen sahilde üzgün beklerken öpüşür ay ile sular. (k)

* Görünmez dallarda kuşlar ötüşür. (b)

* Kuru güz yaprakları uçuşuyor rüzgarda.( b)

* Onunla bir süre öylece bakıştık. (k)

* Sazı ellerine alan aşıklar saatlerce atıştı. (k)

* Onunla hemen her gün telefonlaşırım. (k)

* Yolcular durakta bekleşiyordu. (b)

Not: Bazı fiiller çatı eki almadan da işteşlik özelliği gösterebilir.

* Türk-Yunan ordusu Sakarya’da savaştı.

* Pehlivanlar er meydanında güreştiler.

* Onunla istemeye istemeye barıştım.

* Sonunda ona kavuştum.

Etiketler:

Yorumlar

  1. okan diyor ki:

    Tebrikler.çok güzel anlatmışsınız inşallah yarın yazılıdan yüksek alırım.

  2. merve diyor ki:

    çok güzel anlatmışsınız inşallah yarın yazılıdan yüksek alırım

  3. eda diyor ki:

    gerçekten ögretmen gibi anlatmişsınız bilgisayardan çatılı fiillere çalıştım yazılıdan 90 aldım çok teşekkürler tebrikller

  4. Enter your name... diyor ki:

    Vallahi cok guzel anlatmissiniz belkide sizler sayesinde YGS yi kazanacam eyvallah

  5. Serdar Gokalp diyor ki:

    Anlatım çok güzel gereksiz ve fazla söz kullanımından uzak durulmuş ve sözcüklerdeki öğeleri bulmamız için verilen sorularda harkulade olmuş tebrik ediyorum..

  6. sena aazıtepe diyor ki:

    çok kolay gibi ama zor yazılıdan nasıl yüksek aldım bilmiyom

  7. Gülçe diyor ki:

    şunu yazandan Allah bin kere razı olsun çok içten söylüyorum yani. kaynak kitaplarımı okulda unutmuşum yarın sınav var ve bu konuyu hiç anlayamamıştım derste. buradan çalışınca hemen anladım gerçekten çok anlaşılır bir dille konuyu anlatmışsınız elinize sağlık. inşallah sınavda çatı sorularının hepsini yapıcam :)

  8. furkan diyor ki:

    gerçekten iyi türkçe öğretmeninden iyi anlatmışınız emeğinize sağlık :)

  9. osman diyor ki:

    güzel sağolun konuyu hemen anladım Alla razı olsun.Gerçekten bu konuyu bu kadar çabuk anlayacağıma kendim bile inanamazdım

  10. Beste diyor ki:

    Tebrikler süper konu anlatımı olmuş ilk defa bu konuyu anlıyorum ;)

  11. Burak diyor ki:

    Ygs’ye hazırlanıyorum dersanede anlayamamıştım bu konuyu,şuan kısa notlar aldım inşallah olcak çok teşekkürler.

  12. sümeyye diyor ki:

    ellerinize saglık olsun icten ve gönülden yaptınız ici teşşekür

  13. burak diyor ki:

    çok güzel olmuş ama birazda kısa formül verirseniz sevinirim.

  14. barbi diyor ki:

    çok yardımcı oldu teşekkürlerr yarın sınavım var notuu mutlaka söyleyeceğim

  15. Ozkan diyor ki:

    merhabalar. bu çalışma gerçekten iyi hazırlanmış. yer yer istifade ediyoruz. teşekkür ederim.
    acaba dönüşlü fiil eki ‘l’ için de bir kaç örnek koyabilir misiniz?

    1. admin diyor ki:

      Merhaba tabi;
      * İnsanlar eylem için sokaklara döküldü.
      * İnsanlar büyük bir istekle işi yapmaya koyuldu.

  16. asena67@gmail.com diyor ki:

    Hem çok güzel hem çok açıklayıcı teşekkürler.

  17. sabri diyor ki:

    allah sizden razı olsun

  18. elif diyor ki:

    ya bayıldım süperrrrrrrrrrrrrrrrr bir site her arkadaşıma tavsiye ettim 10 numara 5 yıldızzzzzzzzzzzzzzzzz

  19. su kuşu diyor ki:

    Kesinlikle çok iyiydi umarim merkezi sınavda yapabilirim …

    1. doğukan diyor ki:

      aynn kardeş Merkezi sınavda yaparsın yarım gün çalışsan yeter

  20. melisa diyor ki:

    cok güzel anlatmışsınız allah razı olsun

  21. sezer diyor ki:

    eyw anlamadıgım seyi sayenizde anladım ALLAH razı olsun…

  22. ALİ OSMAN diyor ki:

    GÖRDÜM AMA SÖYLEYEMEDİM İ AÇIKLARMISINIZ

  23. gırav diyor ki:

    cok guzel araştırmışsınız ışallah TOGS sınavım başarılı geçer

  24. Ali kemal diyor ki:

    konuya ettirgenide ekleyebilir miyiz ?

  25. Tehfreak diyor ki:

    super olmus ama sonunda soru cozumum olsa daha iyi olurdu

  26. mete diyor ki:

    Helal olsun temiz bir anlatim olmus cik isime yarayacak Allaaaaaahhh razıııı olsuuuun

  27. Poyraz diyor ki:

    Çok teşekkürler ama soru çözümü olsa daha güzel olurdu.

  28. semraaa diyor ki:

    bomba olmuş ellerinize sağlık inşallah yüksek alırım yrn yazılıdan

  29. Mürşide diyor ki:

    Çok güzel anlatmışsınız tebrik ederim. Hem akıcı, çok örnekli ve hem de anlaşılır.

  30. edibe gülsüm diyor ki:

    harika açıklamışsınız çok iyi anladım tesekkürler

Şu Sayfamız Çok Beğenildi
Ne Sorulursa Neye Bakılır?